• 12 Eki 2016
    • Paylaş


    Kedi ve Köpeklerde İç ve Dış parazit nedir? Nasıl mücadele edilmelidir?

       Parazitleri klinik anlamda genel olarak sınırlandırmak gerekirse iç ve dış parazitler olarak sınıflandırabiliriz. İç parazitler vücudun içinde çeşitli organlara yerleşerek yaşarlar ve hayatı olumsuz etkilerler. Dış parazitler ise vücudun içine girmeden deri içinde, deri üzerinde ve tüyler arasında yaşayarak yaşamı olumsuz etkilerler.

       Kedi ve köpek sahipleri, evde baktıkları minik dostlarının parazit varsa mutlaka hasta olması gerektiğine inanırlar. Bu çoğunlukla doğru değildir. Kedi ve köpeklerin çoğu, yaşamlarında bir kere ya da daha fazla parazit sorunu yaşar. Bazıları doğuştan parazit etkenini alır, bazıları daha sonraki dönemlerde etkeni alırlar. Parazitlerin birçok çeşidi vardır. Bu parazitlerden bazılarından (yuvarlak solucan) kurtulduklarında kısmi bağışıklığa sahip olurlar. Bu bağışıklık, parazitleri kontrol altında tutmaya yarar.

       

       Parazitlerin kedi ve köpeğe bulaşma yolları farklıdır.

       Tenya olarak bilinen şeritler ince bağırsaklarda bulunur ve çiğ et tüketmek, kuş-fare avlamak ve hatta pirelenmek yoluyla kedi ve köpeğe geçer.

       Askarit veya diğer adıyla yuvarlak solucanların bulaşma şekli ya doğuştan ya anne sütüyle veya parazitli köpeklerin dışkısından saçılan yumurtaların başka bir köpek tarafından oral yolla alınmasıyla bulaşır.

       Kancalı kurtlar yine ya çiğ et tüketimi, kemirgen avı ya da parazitli dışkılarla oral temasla alınır.

       Kamçılı kurtlar ve kıl kurtları da yine parazitli dışkı ile temastan, doğuştan veya anne sütünden, hatta perianal bölgeden çıkan larvaların yeniden deriye girmesiyle oto enfeksiyon şeklinde alınır.

       Kamçılı kurtlar kalın bağırsakta yaşar, diğer parazitler ince bağırsaklarda yaşar.
    Paraziter hastalıklarda ilk dikkati çeken bulgu genellikle dışkının görünüşündeki değişikliktir.  Dışkı genellikle mukuslu, sarımtırak renkte ya da kanlı gözükür. Bunun yanında genel durumundaki bozukluk, iştah kaybı, kilo kaybı ve kusma gibi belirtilerde görülebilir.

       Bu parazitlerin birçoğu insana’ da bulaşır. Bu parazitlerin insanlardaki etkisi, parazitin türüne göre değişir. Örneğin; tenya yumurtaları karaciğer ve çeşitli organlarda kistik oluşumlara neden olurken, askarit yumurtaları kan dolaşımı ile çeşitli dokularda kapsülle çevrili oluşumlara neden olabilir. Kancalı kurtlar insanlarda, deri ve diğer dokularda (beyin ve kas yapılarda) kapsülle çevrili oluşumlar yapabilir.

       İnsanlarda özelliklede bayanlarda birçok hastalığa en önemlisi düşüğe sebep olan Toksoplazma gondii adlı parazit Toksoplasmosis olarak da ifade edilen hastalığın gelişmesine neden olmaktadır, mekanizmasına bakıldığında hastalık etkeni sadece kedilerde gelişim formları arasındaki geçişini tamamlayarak  hastalığın kedi dışkısı yoluyla yayılması gerçekleşmektedir. Bu etkenin daha sonra insanlar tarafından ağız yoluyla alınmasıyla bulaşma gerçekleşmiş olur. Hastalığı taşıyan kediler etkeni birbirlerine kolayca geçirebilmektedir.

       Kediye bu parazit nasıl bulaşır, parazit kediye dışkıyla oral temas, çiğ et tüketimi, kuş fare avı, çapraz kontaminasyon gibi yollarla geçer. İnsana ise, parazitli kedi dışkısından yayılan yumurtaların oral alınmasıyla bulaşır. Ayrıca çiğ et veya çiğ et hazırlamada kullanılan kap ve malzemeler ve benzerinden, doğru yıkanmamış meyve ve sebzelerden, enfeksiyonu taşıyan hayvanların pastörize edilmemiş sütlerinden (özellikle koyun, keçi eti ve sütünden) ya da peynirinden, insandan insana kan nakli esnasında da insanların toksoplasma hastalığına yakalanması mümkündür. Bu sebeple hastalığın bulaşma riskinin minimuma düşürülmesinde hijyenin ve kedilerin düzenli (etkili ve düzgün) parazit uygulaması yapılmasının önemi büyüktür. Ayrıca kedilerin pislediği alanların ya da kedi kumunun her gün temizlenmesi ve çıplak el ile temas edilmemesi çok önemlidir. Çünkü kedinin dışkısı ile atılan yumurtaların hastalık yapabilme gücünü kazanabilmeleri için dışkılama ile atılımı sonrası 2-4 gün geçmesi gerekmektedir. Bu sebeple kedi dışkılarının günlük olarak temizlenmesi çok önemlidir.

       Toksoplazma hastalığı bayanlarda neden önemlidir? Bu parazit hamile kadında plasentadan yavruya geçer. İnsanlarda çeşitli organlarda kistik oluşumlara sebep olurken, hamile bayanlarda düşüğe neden olur. Ayrıca bu parazit gebelik döneminde geçirilen enfeksiyonun seyrinde bebeğe bulaşabilir. Bunun sonucunda bebekte ortaya çıkan enfeksiyon düşüğe neden olabileceği gibi göz, beyin gibi organlarda hasara yol açabilir ve/veya bebekte gelişme geriliği oluşturabilir.

       Bu hastalığı bu şekilde anlatılınca eminim çok korkmuşsunuzdur. Toksoplazma hastalığı yaygın olması ile birlikte düzenli parazit kontrolü yapılan kedilerde bulaşma riski yok denecek kadar azdır. Özellikle bayanlar evlerinde hiç kedi beslemeseler bile hamilelikten önce toksoplazma testi yaptırmalarını tavsiye ederim.

       Ayrıca ; Veteriner hekiminize kedinizin toksoplazmosis hastalık etkenini taşıyıp taşımadığı konusunda test ettirmek doğru bir yaklaşım olacaktır. Detaylı muayene ve laboratuar muayeneleri ile hastalığı teşhis edebilmektedir. En güvenilir sonuç serolojik testler ile alınabilmektedir.

       Hastalık etkenini taşıyan kediler iyileşme sağlanıncaya kadar (6-8 hafta sürebilir) kedi barınağı gibi bir yerde bakılması en doğru yöntem olacaktır.Hastalığın atlatılması sonrası kediler bağışık duruma geleceğinden bir daha kolay kolay hastalık etkenini yayma gibi bir durumları olmayacaktır. Bu sebeple sokakta yaşayan erişkin kedilerin pek çoğu bu hastalığa karşı bağışıklık kazanmış durumdadır.

       Bunların dışında, kedilerde ve köpeklerde yaşayan barsak parazitlerinin insana bulaşması ile ilgili yanlış, kedi köpek tüyünün insanda kist yaptığı bilgisidir. Oysa tek başına tüy ya da kılın yutulması, (parazit yumurtası bulaşmamış tüyler) kiste yol açmaz. Kisti yapan parazit yumurtasıdır.

       Parazitler tüm kedi ve köpeklerde her dönemde görülebilir.

       Parazitlerden korunmak için özetlemek gerekirse;

       Barsak parazitlerinin kontrolü için, kedi köpekler başıboş bırakılmamalı ve avlanmalarına izin verilmemelidir. Çiğ et veya ölü hayvan yemesine asla izin verilmemelidir. Pire, bit, fare ve diğer kemiriciler, tenyalar için arakonakçıdır. Bunlarla da etkin mücadele yapılmalıdır. Kedi, köpeklere düzenli aralıklarla paraziter sağaltım uygulanmalı ve dışkı kontrollere yapılmalıdır. Yine düzenli olarak pire ve kenelere karşı koruyucu tasma veya ilaçlar kullanılmalıdır.

       Kedi ve Köpeklerde İç Parazitin Genel Belirtileri Nelerdir?

    Kilo Kaybı: Sindirim sistemi üzerinde yerleşen parazitler başta olmak üzere parazitler kedi ve köpeğin aldığı besinlerinden faydalanır. Dolayısı ile parazit yoğunluğuna bağlı olmak üzere çeşitli şiddetlerde kilo kaybı gözlenir.

    İshal: Özellikle bağırsaklara yerleşen parazitler ishale neden olur. Yavru kedi ve köpeklerde bu tarz ishallere oldukça fazla rastlanır.

    Kanlı İshal: Parazitlerin bağırsak mukozasına zarar vermesi ile beraber ishalde veya dışkıda kan görülebilir.

    Abdominal Şişkinlik: Yavru kedi ve köpeklerde bu daha belirgindir. Hem parazitten hemde parazitin neden olduğu problemlerde (sindirim sisteminde gaz vs.) bu görülebilir.

    Bağırsaklarda Gaz: Yine görülen sindirim sistemi belirtileri arasındadır.

    Anemi: Parazitler genellikle bulunduğu dokularda kanamalara neden olur. Bunun neticesinde anemi şekillenebilir.

    Solunum Güçlüğü: Akciğer ve solunum sistemi üzerine yerleşen parazitler doğrudan buna sebebiyet verebilir. Aynı zamanda kalp üzerine yerleşen Dirofilaria immitis dolaylı yoldan buna neden olur.

    İştahsızlık: Parazitlerin neden olduğu belirtilerden birisidir. Parazit enfeksiyonlarında iştahsızlık görülebilir.

    Sarılık: Karaciğer ve kanda yerleşen parazitler sarılığa neden olabilmektedir.

    Diğer Bazı Belirtiler: Dehidrasyon, öksürük, egzersiz intoleransı, deride dökülmeler, tüy dökülmesi, deride kızarıklıklar, idrarda kan, idrar yapma güçlüğü, sinirsel belirtiler, görme kaybı gibi…

       Aslında belirtileri daha da çoğaltmak mümkündür. Fakat genel itibari ile bunları söyleyebiliriz.

       Dış Parazitler Nelerdir? Belirtileri Nedir?

       Genel tabiri ile canlı vücudunun dışında yaşayan canlılara denir. Bunlardan en çok görülenler pire, kene, uyuz, mantar gibi etkenlerdir.

       Kedi ve köpeklerde dış parazitlerin belirtileri arasında tüylerin matlaşması, kaşıntı, deri üzerinde kızarıklık, deri üzerinde alerji bulguları, tüy dökülmesi, dermatit ve deri renginde değişme öncelikli olarak satılabilir. Bunun yanında kene, bit, pire, uyuz, mantar gibi dış parazitler belirtilerinin yanında bazıları rahatlıkla görülüp, tespit edilebilecek parazitlerdir. Özellikle kene gibi bazı parazit türleri kan emdiği için deri üzerindeki belirtilerin yanında genel belirtilerde meydana gelebilir. Ayrıca dış parazitler bazı hastalıkları bulaştırabilir. Bu durumda dış parazite bağlı olarak meydana gelen hastalığa ait belirtilerde görülmeye başlar.

       Özellikle mantar sorunu genellikle insanlara bulaştığı için çok dikkat edilmelidir.

       Mutlu ve sağlıklı günler geçirmeniz dileğiyle.


    Vet.Hek. Gökhan İLKEL

    PEKİN VETERİNER KLİNİĞİ